martedì 26 aprile 2016

Opalenizna księżycowa

Ho provato a trovare una spiegazione al culto del vinile diffuso al limite dell’ossessione tra i polacchi. La più plausibile è di tipo socioeconomico: per lungo tempo nella Repubblica Popolare di Polonia un impianto stereo deve aver rappresentato una sorta d’investimento familiare, qualcosa che i padri trasmettevano ai figli come fosse un pezzo di eredità. Questo dovrebbe aver ritardato la “rivoluzione” del compact disc quel tanto che bastasse per consentire all’mp3 di imporsi come formato immediatamente successivo al 33 giri. Forse sto soltanto fantasticando, però la mania esiste e non c’entra nulla con i revival attuali. A ciò va aggiunto anche il fatto che le case polacche traboccano di dischi di musica italiana: come prova valga la frequenza con cui certi vecchi successi italiani vengono campionati da qualche giovinastro per farci un pezzo rap. Il caso più recente è quello di “6 Zer”, originalmente composto da Taco Hemingway e poi rifatto usando per base “Tintarella di luna” (in polacco “Opalenizna księżycowa”). Mi limito a tradurre solo il refrain perché tanto sono le solite cavolate che si possono sentire in qualsiasi lingua: in ogni caso non c’è alcun accenno a Mina, e  l’unico riferimento a qualcosa di italiano è nel verso «Jakość mówi sama za siebie jak Bottega Venta [sic]» (“La qualità parla per se stessa, come Bottega Ven[e]ta”). Trovo che sia un esperimento interessante, i cui precedenti possono esser fatti risalire al grande C. Bisio (che campionò Edoardo Vianello e altri in “Rapput” e “Sapore di pinne”). 


Sześć zer, chciałbym kiedyś zrobić sześć zer
Barman pyta mnie czy polać jeszcze – bardzo proszę
Ktoś mnie pyta z kim tu jestem
Ktoś inny mnie pyta czy chcę w pysk, mówię: Bardzo proszę
Wyrastają guzy, niby Karkonosze
Jestem ateistą, ale niech mi dobry Pan pomoże
Zobaczyłem wszystko, chyba wrócę i się spać położę
Barman pyta czy chcę jeszcze - bardzo proszę
6-0, qualche volta vorrei vincere a 6-0
Il barista mi chiede se deve versarne di più – sì grazie!
Qualcuno mi chiede con chi mi trovo qui
Qualcun altro mi chiede se voglio un boccale, e io rispondo: Sì grazie
Il rumore cresce come i Monti dei Giganti [Karkonosze]
Sono un ateo, ma Signore ti prego aiutami
Ho visto di tutto, forse dovrei stendermi e dormire
Il barista mi chiede se ne voglio ancora – sì grazie

lunedì 25 aprile 2016

Salento e Polonia, cinquecento anni di amicizia


Una felicissima scoperta il volume di Vittorio Zacchino, Salento e Polonia. Cinquecento anni di amicizia da Bona Sforza a Carol Wojtyla (Edizioni del Grifo, Lecce, 1994), nel quale lo studioso articola l’analisi di questa straordinaria “amicizia” in sei tappe: dalla regina consorte Bona Sforza d’Aragona alle disavventure dell’umanista Giovanni Bernardino Bonifacio, dalla solidarietà salentina per la Wiosna Ludów (la Primavera dei popoli) alle truppe polacche reduci da Montecassino bloccate in Salento dopo Yalta, dalle avventure del massimo studioso vaniniano Andrzej Nowicki (1919-2011) al pellegrinaggio a Otranto di Giovanni Paolo II nell’ottobre del 1980, in occasione del cinquecentenario dell’eccidio idruntino.

Sono vicende che tutti gli italiani dovrebbero conoscere e che invece sono perlopiù ignorate. Quasi nessuno infatti sa che la regina Bona Sforza (che lo Zacchino collega al Salento principalmente per il ruolo che gli umanisti di quella terra ebbero nella sua formazione culturale), data in sposa dalla madre Isabella d’Aragona a Sigismondo I, italianizzò la corte di Cracovia portando con sé una folla di artisti, medici, scienziati, artigiani (e perfino giullari). L’allora capitale polacca si avvalse dell’opera di molti protagonisti della rinascenza, tra i quali Bartolomeo Berrecci da Pontassieve, Giovanni Maria Mosca da Padova, Bernardino de Gianotis e Bernardo Zanobi da Roma, Giovanni Cini da Siena, Filippo da Fiesole, Pietro da Bari. La regina fece inoltre trapiantare in Polonia cipolle, sedani, cavolfiori, spinaci, pomodori e carciofi, ortaggi che ancora oggi vengono indicati col termine di włoszczyzna (“roba italiana”).
Al di là dell’aneddotica, è sconcertante il fatto che molte guide turistiche milanesi non siano in grado di spiegare ai polacchi in visita al Castello Sforzesco perché il Biscione compaia anche nella loro araldica. Sarebbe utile almeno ricordare il nome della sovrana della quale l’Aretino scrisse: «Voi Donna non avevate bisogno di cotesto Regno, ma che cotesto Regno aveva penuria di voi Donna».

Un’altra personalità gigantesca del periodo umanistico fu Giovanni Bernardino Bonifacio (1517-1597), duca di Oria che dissipò la sua fortuna in imprese editoriali dall’incerta sorte, e dopo aver girovagato l’Europa protestante in preda al furor peregrinandi, dal ritorno da un viaggio in Inghilterra naufragò nel porto di Danzica perdendo ogni suo avere. Per riuscire a sopravvivere si accordò con i notabili del luogo e donò i “rimasugli” (1318 volumi!) della sua immensa biblioteca itinerante al Senato della città, in cambio di un alloggio nel collegio cittadino e una pensione settimanale di un fiorino ungherese. L’unica “espressa condizione” presente nel contratto di donazione è che tali volumi non finissero mai «nelle mani e nel potere dei “diabolici”, che si fecero altrimenti intitolare falsamente gesuiti».

Passando al Risorgimento, le affinità elettive tra i due popoli hanno lasciato tracce riscontrabili a qualsiasi livello – basti solo pensare ai due inni nazionali: l’uno, quello di Mameli, in cui l’Aquila d’Austria in combutta col cosacco beve il sangue polacco assieme a quello italiano; l’altro, quello polacco, che celebra le gesta di quel generale Dąbrowski che si guadagnò il grado durante la Battaglia di Novi del 1797 agli ordini di Napoleone («Marsz, marsz, Dąbrowski, | Z ziemi włoskiej do Polski» [“Marcia, marcia Dąbrowski | dalla terra italiana alla Polonia”]).
Il capitolo dedicato alla primavera polacca è anch’esso ricco di curiosità sui rapporti internazionali tenuti dai salentini nel XIX secolo (incredibilmente più interessanti di quelli dei nostri giorni): nel 1863 il patriottico “Cittadino Leccese”, foglio nato anche con lo scopo di far sì che i concittadini di Galileo solidarizzassero con quelli di Copernico, organizzò una lotteria a sostegno della ribellione anti-russa, raccogliendo quasi quattromila lire a favore dei “poloni”. Tra i tanti gesti di solidarietà, si ricorda anche quello dello scrittore Beniamino Rossi che destinò i proventi della sua novella Emira d’Otranto ai rivoltosi di Gennaio.
Un testo introvabile citato da Zacchino è Polska korespondencia J. Garibaldiego, il carteggio polacco di Garibaldi curato da Adam Lewak nel 1932, che testimonia i contatti tra il Generale e il rivoluzionario Ludwik Mierosławski, rappresentante dei polacchi in Italia, così come la sua ammirazione per i volontari accorsi nelle campagne militari di Sicilia e Napoli.

Il quarto capitolo si sofferma invece a lungo sui “senza patria” del generale Władysław Anders, che dopo aver combattuto eroicamente a Montecassino dovettero assistere inermi alla sovietizzazione della loro patria col consenso degli Alleati. In Salento i soldati polacchi formarono delle comunità che, tra alti e bassi, lasciarono un ricordo indelebile nella popolazione (ne ho già discusso parlando dei gloriosi “alessanesi”), come testimoniano le numerose targhe votive presenti in diverse chiese del leccese.
Zacchino riporta il contributo dello scrittore Giuseppe Minnone, che ricorda la presenza delle truppe polacche nell’entroterra: «Quando si spostavano per le esercitazioni militari, inquadrati, cantavano una canzone che ricordava il tragico avvenimento [il massacro di Montecassino]: era commovente, anche se non si conosceva la lingua polacca. La parola “Montecassino” era però chiara. Al loro passaggio uscivano per strada i bambini, abituati a seguire e a precedere le bande musicali che facevano il giro del paese il giorno della festa patronale; gli adulti spiavano dalle imposte e provavano un brivido a quel toccante motivo. Molti dei Polacchi si commuovevano nel raccontarmi a gesti, suoni onomatopeici e qualche parola italiana la terribile esperienza» (p. 87).
Quella misteriosa canzone non può che essere Czerwone maki na Monte Cassino [“Papaveri rossi sul Monte Cassino”], che in Polonia fu proibito cantare almeno fino alla morte di Stalin, per minimizzare il contributo polacco alle forze Alleate durante la Seconda guerra mondiale. A tal proposito, sarebbe giusto ricordare alcune imbarazzanti testimonianze di certi pubblicisti di sinistra, che sulla stampa locale invitavano gli ospiti a tornare alla loro patria generosamente redenta dai russi (ma nel bene o nel male il Salento non è l’Emilia, e laggiù non ci fu nessun “treno della vergogna”).

Infine, gli ultimi due capitoli sono dedicati alla storia più recente: “Il Salento vaniniano di Andrzej Nowicki” ci presenta una straordinaria figura di studioso polacco ampiamente sottovalutata. La filosofia di Nowicki è un’interpretazione della storia come «complesso ed intricato intreccio di incontri tra gli esseri umani attraverso la mediazione oggettiva delle loro opere umane» (p. 101). Uno stile di pensiero intrinsecamente italico, anche se più aderente alla lezione vaniniana (e bruniana) che a quella vichiana. La descrizione dei suoi frequenti soggiorni in Salento, anche nei periodi più complessi della storia polacca (come negli anni di Solidarność, attraverso i quali secondo il filosofo «la classe operaia polacca si è trasformata da oggetto in soggetto della storia»), sono tra le pagine più suggestive del volume: «Il 27 dicembre 1966 mi trovai di nuovo a Taurisano e visitando il giardino che una volta era appartenuto ai Vanini, sentii la presenza del suo Spirito. […] Mi apparve come un ragazzo di una decina di anni, che coglieva le arance e giuocava con alcune ragazze della sua età, senza presentimento alcune del suo destino» (p. 102, la citazione proviene da La mia Italia. I miei incontri con gli spiriti viventi, “Presenza Taurisanese”, maggio 1993).

Nel capitolo “Il Papa polacco fra i salentini”, è ricostruita dettagliatamente la visita di Giovanni Paolo II a Otranto: Wojtyła ebbe modo di celebrare l’eroica Chiesa albanese al di là del mare, e la comunità parrocchiale di Lequile offrì una somma di denaro destinata agli “operai polacchi” (due gesti molto significativi in quel determinato frangente storico). Il Pontefice inoltre definì il Salento «antica terra protesa come una testa di ponte verso il Levante» e la elesse a terra d’incontro fra i figli d’Abramo.

Il libro si conclude con una esaustiva appendice e un vasto repertorio fotografico. Tuttavia la storia dell’amicizia polacco-salentina, come oggi testimoniano, ad esempio, i vari gemellaggi tra provincie e i ricorrenti ritrovi degli “alessanesi”, sembra promettere altri cinquecento anni di solidarietà e fratellanza.

Mausoleo di Bona Sforza nella Basilica di San Nicola (Bari).
Le due statue rappresentano l’Italia e la Polonia.

domenica 24 aprile 2016

Vodka e pancetta a colazione. Il rap anti-islamico in Polonia

Avrei voluto approfondire il tema del rap anti-islamico che in Polonia sembra esser diventato un genere a se stante, ma i pezzi stanno diventando troppi e parrebbe esagerato, oltre che superfluo, mettersi a tradurli tutti (alla fine gli argomenti sono sempre gli stessi). Non vorrei tuttavia buttar giù il solito temìno di pseudo-antropologia spicciola, poiché è uno dei tagli editoriali più irritanti in cui ci si possa imbattere nell’internet.

Parliamone tanto per parlare, quindi: i giovani polacchi stanno trasformando un genere musicale che in tutto il mondo celebra le gesta di spacciatori e… (solo spacciatori, alla fine) in un veicolo delle idee più reazionarie attualmente circolanti in Europa. Ciò accade per centinaia di motivi; i meno svegli sosterranno che è un sintomo del ritorno dello spirito dei Kaczyński, il quale minaccia assieme a Orbán l’unità dell’Unione Europea (o dell’eurozona, anche se loro ne sono fuori).
In realtà la maggioranza di questi artisti proviene dalla galassia ultras o della destra militante, perciò nessuno di loro si percepisce contiguo a qualsiasi “istituzione”, indipendentemente dal colore politico (non dimentichiamo poi che la polizia polacca è leggermente più cattiva di quella italiana).
Senza improvvisarci sociologi o politologi, possiamo affermare che il motivo principale per qui ciò accade è che in Polonia i comunisti ci sono stati per davvero, dunque nutrire poca simpatia per tutto ciò che è di “sinistra” non è considerato il più grave dei peccati.

Da questo punto di vista verrebbe quasi da dire, col senno di poi, che aver avuto Gomułka e Jaruzelski invece dei nostri compagni così telegenici è stato un colpo di fortuna: in tal modo si sono potuti regolare i conti col passato senza lasciare il coltello dalla parte del manico a chi avrebbe dovuto essere spazzato via dalla storia. Non è però il caso di perdersi in polemiche: ognuno ha quel che si merita. In fondo anche in Polonia esistono fenomeni di sinistrismo demenziale, ma nessuna egemonia culturale potrebbe consentire ai suoi rappresentanti di giungere alle più alte cariche dello Stato (al di là delle divisioni politiche, mi sembra si possa almeno concordare sul fatto che, affinché una qualsiasi convivenza sia ancora possibile, alcune posizioni debbano necessariamente rimanere ai margini del dibattito).

Detto questo, veniamo ai nostri paladini. L’ultimo “caso” in ordine cronologico è quello scatenato dal rapper B.A.D. e dai suoi sodali, che a causa della loro poco edificante esibizione nel video “Polski Dżihad” (un inno al “Jihad polacco”), girato nei pressi di un campo profughi, sono stati arrestati per possesso di armi e detenzione di sostanze stupefacenti:


Son cose che capitano; dopo questa retata non è assurdo credere che il mondo sia diventato un posto migliore. In ogni caso il pezzo conteneva versi memorabili come «Nadchodzącą uchodźcy, chrońcie Łodzi swoje kozy» [“Arrivano i rifugiati, Łódź proteggi le tue capre”], oppure «Wasze zachowanie i kultura rzygać się chce» [“Il vostro comportamento e la vostra cultura fanno vomitare”], per non dire del ritornello:

To jest polski dżihad,
zakładajcie bracia zbroje,
wyjdźmy wszyscy na ulicę,
bronić to co swoje.
To jest Polska, Polska, nasza Polska
i tak już zostanie
Tu się pije wódkę
i je bekon na śniadanie
Questo è il jihad polacco,
formate delle armate, fratelli,
scendiamo tutti in strada
a difendere quel che è nostro.
Questa è Polonia, Polonia, la nostra Polonia
e così deve restare
Qui si beve vodka
e si mangia pancetta a colazione

Ecco, in genere i pezzi sono tutti così (per approfondire rimando alle traduzioni di “Islamizacja” e “Imigranci”), anche se i toni sono decisamente più moderati e le accuse rivolte principalmente all’Unione Europea (paragonata all’Unione Sovietica), alla Germania (con insulti irriferibili -o forse no- alla “signora Merkel”), ai mass media, al precedente governo intriso di “tuskismo” (una forma di populismo pseudo­-europeista che italiani e greci hanno già avuto modo di apprezzare).

L’immigrato di fede islamica viene spesso definito ciapaty (dal “chapati”, tipico pane indiano) e brudas (“beduino”). Quasi nessuno fa riferimento alla propria religione, se non in senso identitario; è notevole, ad esempio, che il duo “CannabisFanatic” (sic) si esibisca in un inno patriottico con tanto di riferimento a Giovanni III di Polonia («Jan Sobieski III dziś naszym patronem» [“Giovanni III è oggi il nostro patrono”]) e al cattolicesimo («W imię Ojca, Syna, Ducha, nie “Allah Akbar”» [“Nel nome del padre del Padre, del Figlio e dello Spirito Santo, no Allah Akbar”]): forse aveva ragione Oriana Fallaci a identificare l’“Occidente” con tutto quello che va da Gesù alla minigonna (e viceversa); ad ogni modo questo è ciò che l’Occidente sembra essere diventato.

Il takbir, cioè il famigerato “Allahu Akbar”, è appunto un’altra ossessione di questi gruppi: «Nie chcę wychodzić na ulicę słysząc “Allah Akbar”» [“Non voglio uscire in strada per sentire urlare Allah Akbar”], canta McKubik nella sopracitata “Imigranci”. Non paia sconveniente ricordare che il primo “Allah Akbar” in lingua polacca (per la precisione “O Allach! Akbar Allach!”) echeggiò nel 1838 in un verso del poema Ojciec zadżumionych [“Il padre degli appestati”] del bardo nazionale Juliusz Słowacki. L’opera, composta a Firenze, narra la tragedia di un arabo che durante un viaggio dall’Egitto alla Siria assiste alla morte dei suoi sette figli e della moglie a causa di un’epidemia di peste: le sue suppliche a Dio sono uno dei punti più alti toccati dal romanticismo polacco. Słowacki aveva appreso la storia durante una quarantena nel villaggio di Al-Arish nel Sinai e l’aveva adattata alla sensibilità nazionale.

Valga soltanto questo come prova del cosmopolitismo dell’anima polacca, rinvigorito e accresciuto dalla fede cattolica: nonostante la lingua incomprensibile che vi si parla e il fortissimo attaccamento al “sacro suolo” dei suoi cittadini, Varsavia resta una citta internazionale ed europea fino al midollo. Di conseguenza la propensione a difendere la patria agitando un machete, fumando marijuana e andando in coma etilico è solo la degenerazione di un’egemonia culturale ben diversa dalla nostra: in modo speculare, tuttavia, noi italiani giudichiamo positivamente il fatto che le stesse abitudini vengano messe in pratica “da sinistra” (anzi, per questo ci sentiamo persino autorizzati a scagliare la prima pietra). Da tale prospettiva, verrebbe quasi da pensare che tutti questi polacchi stiano semplicemente “trollando” la dissoluzione: se davvero fosse così, meritrebbero allora un po’ di comprensione.

sabato 23 aprile 2016

I polacchi di Alessano

Nell’utilissimo volume Salento e Polonia (Ed. del Grifo, 1994) Vittorio Zacchino, ricostruendo gli ancora inesplorati (ma saldissimi) legami che uniscono il sud della Puglia alla terra più “latina” dell’oriente europeo, ricorda la vicenda dei soldati che dopo aver combattuto in Italia, allorché gli Alleati diedero la Polonia in pasto a Stalin, si trovarono impossibilitati a tornare in patria.

Per impedire alla situazione di degenerare e garantire la pacifica convivenza fra le truppe e la popolazione civile, il governo polacco di opposizione residente a Londra, in accordo col generale Władysław Anders, organizzò istituti di vario indirizzo affinché gli ex-studenti potessero ottenere il titolo.

Nacquero così diverse scuole polacche, delle quali oggi rimangono come testimonianza le targhe votive che i soldati fecero murare nelle chiese a ringraziamento della Vergine di Częstochowa per il buon esito delle loro imprese militari e scolastiche.

Centinaia di questi studenti-soldati vennero dislocati nel comune di Alessano (LE), situato all’estremo del Salento. Sembra che tale comunità abbia lasciato un segno più delle altre, non solo dal punto di vista umano e sociale, ma anche culturale: ancora oggi i polacchi che soggiornarono ad Alessano a metà degli anni ’40 continuano a rinnovare il loro legame con ricorrenti ritrovi – tra i più importanti quello del 1995 per il cinquantenario e quello del 2005, che ha visto la presenza di personalità quali Szczepan Wesoły (allora telegrafista militare, dal 1994 e fino al 2003 arcivescovo responsabile per la pastorale degli emigranti polacchi, grande amico di Giovanni Paolo II), Zdzisław Eugeniusz Wałaszewski (filologo e giornalista, ex rettore dell’università polacca di Londra, deceduto nel 2008), Henri Strzelecki (co-fondatore della celebre marca di abbigliamento nautico Henri Lloyd, deceduto nel 2012) e Wojciech Narębski (geologo dell’Università di Cracovia).

Ancora oggi quei reduci vengono identificati come gli “alessanesi” (alessanscy) e ha dell’incredibile la bibliografia di cui uno studioso interessato ad approfondire il tema può usufruire. Tra i titoli segnalati a Zacchino dal professor Antonio Caloro (storico salentino venuto a mancare poco meno di due anni fa, che nel 2005 ne pubblicò un’antologia, Gli Alessanesi di Anders), segnaliamo i più importanti:  

Polaccheria


Continuerò a parlare di cose polacche per un po’, perché mi sento in colpa per aver già messo di scrivere in lingua. Mi piacerebbe soffermarmi sul motivo per cui molti italiani imparano il polacco; come mi ha scritto l’amica Katarzyna („kobieta o twarzy kota”), «Znam wielu Włochów, którzy doskonale mówią po polsku» [“Conosco molti italiani che parlano perfettamente polacco”]. Prima di proseguire, vorrei precisare che questa Katarzyna [pron. kat̪aˈʐɨn̪a, “Katashgina”] mi ha aiutato a correggere giusto qualche errore, ma non è assolutamente la mia ghostwriter (che in polacco si dice “ghostwriter”). Quando le ho mandato da rivedere il testo più lungo che ho scritto, ha subito commentato «Piszesz tak dobrze, że pewnie będą ze dwa błędy na 100 stron» [“Scrivi così bene che probabilmente ci saranno due errori in cento pagine”], e dopo la lettura ha aggiunto: «Naprawdę piszesz jak Polak, jak dobrze wykształcony Polak. Jaki mam interes w kłamaniu? Żaden» [“Scrivi veramente come un polacco, un polacco ben istruito. Che interesse avrei a mentire? Nessuno”]. 

Questo solo per specificare che resto il migliore e posso cavarmela benissimo da solo (excusatio non petita…). Certo, aver sbagliato l’aspetto di un verbo dimostra che sono ancora lontano dall’aver compreso come si indica esattamente il passato prossimo in polacco, ma del resto credo di non averlo capito nemmeno in italiano (quasi mai mi soffermo a pensare se in una frase sarebbe più appropriato usare, per esempio, “scrissi” invece di “ho scritto” – anche se privilegerei “scrivetti”). In sostanza il passato prossimo polacco dovrebbe indicarsi con un verbo imperfettivo, mentre quello remoto con un perfettivo (perché nel primo caso ci si riferisce a un’azione passata ancora in relazione col presente, mentre nel secondo a un qualcosa che si è concluso per sempre). Più facile a dirsi che farsi, in verità, anche perché esistono pure le forme iterative dei verbi…

Lasciamo perdere e vediamo quali sono i legami che uniscono i due Paesi: al di là del cattolicesimo, importantissimo ma spesso esaltato solo per metterne indirettamente in evidenza gli aspetti negativi, ci sono profonde affinità culturali consolidatesi principalmente durante il rinascimento e il romanticismo. È per altro affascinante osservare come i polacchi hanno spesso accolto le “novità” italiane adattando i valori di uno Stato che non è mai esistito come tale prima dell’epoca dei nazionalismi alle esigenze di una patria che invece è sempre stata “preesistente a se stessa”: per fare il primo esempio che mi viene in mente, lo scrittore e filosofo Stanisław Brzozowski in epoca romantica riscattò la nomea di “nichilista” che aleggiava sul Leopardi nella cultura polacca esaltando l’anima “civile e patriottica” del poeta.

Tornando alle cazzate, ho letto sulla versione polacca di “Newsweek” di un sondaggio dal quale emergerebbe che il popolo più simpatico ai polacchi è, dopo il ceco, quello italiano (seguito da slovacchi e inglesi), mentre tutta la loro ostilità sarebbe rivolta contro zingari, arabi, russi, romeni, turchi (il 37% del campione ha qualcosa da ridire anche sugli ebrei). Alla fine, penso che il merito più grande di tutto questo debba andare a Toto Cutugno e Al Bano (nonostante entrambi siano diventati putiniani). In ogni caso molte insegnanti polacche continueranno per chissà quanti anni a insegnare ai bambini “L’Italiano” e “Volare”, mentre molte madri polacche fanno ancora ascoltare ai figli i 45 giri di “Felicità” e del Piccolo Coro dell’Antoniano (cfr.).

venerdì 22 aprile 2016

Come imparare il polacco in quindici minuti


Devo interrompere l’esperimento con la lingua polacca perché sto perdendo tutti i lettori italofoni. Non riesco a dire se l’impresa sia riuscita o meno: col senno di poi non mi ero posto alcuno obiettivo (avrei dovuto pensarci prima…). Del resto anche a livello “scientifico”, nel campo del poliglottismo, there’s no gold standard (così si è espresso il mio noto referente): di conseguenza scrivere per una rivista di moda o per il “Giornale Polacco di Filologia” (ne esisterà sicuramente uno) potrebbe avere lo stesso valore. Se riuscissi a far passare anche il post di un blog (magari questo, il più impegnativo) come attestato di conoscenza della lingua polacca, sarei a cavallo (ignoro il corrispondente polacco di questa espressione; potrei cercarlo, ma oltre che inutile sarebbe anche poco corretto).

In ogni caso alcuni amici hanno recepito il pezzo sulla fortuna di Leopardi in Polonia alla stregua del celeberrimo “mattone polacco (sic!) minimalista di scrittore morto suicida giovanissimo”. In quel momento ho capito che avrei fatto meglio a piantarla, anche se non credo affatto che il polacco sia una lingua cacofonica o impraticabile: a differenza di Primo Levi (che comunque ha avuto un pessimo approccio…), non l’ho percepita come “infera” e “fatta solo di consonanti”. Al contrario, tra le lingue slave è una delle più musicali: per fare degli esempi elementari, in tutte le lingue dell’area slavofonica “amico” si dice genericamente prijatel, ma solo in polacco la parola si addolcisce in przyjaciel (pron. “psciaciel”); “piccolo” si dice (sempre genericamente) maly, ma in polacco la L diventa Ł, la “l tagliata” che suona come una “u” semivocalica: mały (pron. “maue”). Lo spigoloso glossario euro-orientale viene palatalizzato e nasalizzato (a questo serve l’ogonek).

Ah, resta il problema di come imparare il polacco (non in quindici minuti). Io ho usato una variante personalizzata del metodo delle diecimila frasi (che consiste proprio nell’imparare diecimila frasi a memoria, ça va sans dire): la grammatica polacca ha troppe irregolarità per permettersi il lusso di imparare semplicemente le regole.
In effetti studiarlo potrebbe diventare un’esperienza sconvolgente per chi credere che le lingue si imparino sui manuali: è consigliata soprattutto per questo, oltre al fatto che attraverso essa si può avere accesso ad altre decine di lingue slave, le quali condividono, oltre allo stesso lessico, anche un utilizzo simile dei casi (che i linguisti definiscono “ad minchiam”) e la terribile categoria dell’aspetto verbale.
Lasciando da parte poi il fatto che amano l’Italia (e alcuni hanno avuto proprio una educazione all’italiana), le donne sono belle, se la passano meglio di noi ecc…, infine il polacco è da imparare perché

On nie stworzony, aby żył jak zwierzę,
cel jego trudów nauka i cnota.

mercoledì 20 aprile 2016

Syn marnotrawny

Nie lubię bardzo bajkę Konik polny i mrówka, wolę przypowieść o synu marnotrawnym.
„…i mrówka zamknęła drzwi przed konikiem polnym”: kur*a! Ta bajka jest nieodpowiednie dla dzieci, bo nawet jest nie realistyczna, koniki polne nie żyją tak długo. Doszło do mnie, że w szkole obok mojego domu, dzieci zażądał nauczyciela zmienić zakończenie bajki, bo ten jest zbyt brutalne (całkowicie zgadzam się z tym).
Polacy zawsze traktują mnie jak syna marnotrawnego, nawet nie jem strąki, jem słowa. Przez ostatnie trzy miesiące codziennie uczyłem się polskiego (bo już znam wszystkie języki świata), ale w końcu jestem tylko zwykłym złodziejem (złodziejem słów!). Mam nadzieję, że ani jeden Polak nie mówi: „Cudzoziemiec musi oddać skradzione słowa”; zamiast wolałbym usłyszeć: „Cudzoziemiec nie musi oddawać skradzionych słów”. Użyję odpowiednich przypadków, czyż nie? Przynajmniej to ćwiczenie pomaga nauczyć się gramatyki…
O moim artykule poświęconym Giacomo Leopardiemu przyjaciółka powiedział mi, „Ogólnie jest to doskonały tekst i 90% Polaków nie napisałaby tak dobrze” (poczułem przypływ adrenaliny…).
Ale muszę przestać teraz, bo muszę się uczyć więcej. Jestem spełniony i zaspokojony, ale jest niedobrze, muszę zaczynać od zera. Nie wiem, czy jestem mrówką lub konikiem polnym, ale pewnego dnia zaśpiewam dla was jeszcze raz.

Papież Franciszek i trend naszych czasów


Tendencją naszego czasu jest katalogowanie wszystkiego, co istnieje. Globalny Bank Nasion i Park Jurajski, Facebook i Społeczeństwo spektaklu Guya Deborda, wszystkie te rzeczy reagują na tę potrzebę: konieczność utworzenia sztucznej czasowość wiecznej teraźniejszości, „fałszywa świadomość czasu […] jako społeczna organizacja paraliżu historii i pamięci” (to „Spektakl”, według Deborda).
Również Encyklika Laudato si’ papieża Franciszka wydaje się być pod wpływem tego klimatu intelektualnego, katalogowania lęk wynika z pierwszych rozdziałów:
„Każdego roku znikają tysiące gatunków roślin i zwierząt, których nie będziemy już mogli poznać, których nie będą już mogły zobaczyć nasze dzieci, gatunków utraconych na zawsze. Zdecydowana większość ginie z przyczyn związanych z jakimś ludzkim działaniem. Z naszego powodu tysiące gatunków nie będzie swoim istnieniem chwaliło Boga ani też nie będą przekazywać nam swego orędzia. Nie mamy do tego prawa” (n. 33);
„Zapewne niepokoją nas informacje o wyginięciu określonego gatunku ssaków lub ptaków, bo są one bardziej widoczne. Ale dla prawidłowego funkcjonowania ekosystemów potrzebne są również grzyby, glony, owady, gady i niezliczona różnorodność mikroorganizmów” (n. 34);
„Każdy kraj […] powinien dokonać dokładnej inwentaryzacji żyjących gatunków w celu opracowania programów i strategii ochrony, dbając ze szczególną troską o te, które są zagrożone wymarciem” (n. 42).
Z ogólnej perspektywy, to jest oczywiste, aby zobaczyć, że wyrażenie „wspólny dom” Papież chce potwierdzić katolickich rozważania na temat koncepcji „stworzonej/stworzenie” (oczywiście, stworzony przez Boga), które mogli się pogodzić z tradycyjnej teologii i antropologii.
Papież na końcu encykliki przywołuje naszą wspólną podróż „w drodze do szabatu wieczności, do nowego Jeruzalem, do wspólnego domu w niebie”, przypominając wiernym, że „życie wieczne będzie wspólnym zadziwieniem, gdzie każde stworzenie, świetliście przemienione, zajmie swoje miejsce i będzie miało coś, czym obdarzy ubogich ostatecznie wyzwolonych” (n. 243).
Papież Franciszek, podkreślając „wypaczony antropocentryzm”, ostatecznie musi potwierdzać tradycyjne motywy antropologii chrześcijańskiej: „Człowiek, choć jest również objęty procesami ewolucyjnymi, niesie ze sobą pewną nowość, której nie da się wyjaśnić przez ewolucję oraz inne systemy otwarte. [...] Zdolność do refleksji, rozumowania, kreatywności, interpretacji, twórczości artystycznej i inne oryginalne możliwości ukazują pewną wyjątkowość, która wykracza poza dziedzinę fizyczną i biologiczną” (n. 81). Wynika stąd, że katolik musi wziąć odpowiedzialność, aby zachować wszystko, co Bóg dał człowiekowi.


Jest to przeformułowanie w katolickim sensie motywu przewodniego naszego czasu ("Wszystko, co istnieje, zasługuje by być zachowane”), który Papież wyraża, kiedy mówi tragedia „strata pewnych gatunków lub grup zwierząt i roślin” (n. 35), i zagrożenia dziedzictwa historycznego, artystycznego i kulturowego (n. 143), co również przyczynia się do powstania tej książki natury wraz z „środowisko, życie, seksualność, rodzinę, relacje społeczne, a także inne aspekty” (n. 6).
Ludzkość i wszystkie stworzenia, „zmierzają [...] ku ostatecznemu kresowi, jakim jest Bóg w transcendentalnej pełni, gdzie zmartwychwstały Chrystus wszystko ogarnia i oświetla” (n. 83).
Jest to zadanie przypisane do człowieka: trudno uwierzyć, że potencjał tej techniki nie będzie rozwijana, aby go zrealizować. Franciszek podchodzi do problemu z różnych perspektyw: mówi o zużyciu energii, na przykład, wskazuje na potrzebę by „rozwijać odpowiednie technologie gromadzenia energii” (n. 26) i „wyzwolenie z faktycznie panującego paradygmatu technokratycznego” (n. 112).
Pomimo niejasności przykładów papieża, wydaje się, że sugeruje on prawdziwe ewangelizacja techniki („dobrze zorientowana” technika).
Prędzej czy później, te rzeczy mają być wykonane, niezależnie od ludzkiej woli. Możemy również wyobrazić sobie pozytywne zmiany, ale nie możemy zapominać o finalnej zasadzie antropicznej, która mówi, że „inteligentne przetwarzanie informacji musiało pojawić sie we Wszechświecie, a gdy już się pojawiło, to nigdy nie zaniknie”. Oznacza to stworzenie wiecznego życia bezpośrednio na tej ziemi. Ale jest jeszcze za wcześnie, by przeobrazić tę encyklikę w manifest katolickiego transhumanizmu

venerdì 15 aprile 2016

Giacomo Leopardi, najbardziej pechowy człowiek wszech czasów


Nie wiem, dlaczego Giacomo Leopardi dzisiaj jest niemal całkowicie nieznany w Polsce, ale w XIX wieku miał wielki wpływ na polską kulturę. Zalecana lektura na ten temat: Andrea Ceccherelli, Leopardi w Młodej Polsce („Rocznik Towarzystwa Literackiego im. A. Mickiewicza” XXXII, 1997, str. 133-152).

Wiem, że pesymizm jako nurt literacki nie jest obecnie obowiązującym w polskiej kulturze, ale Leopardi jest czymś znacznie więcej niż tylko „poetą romatycznym i prekursorem pesymizmu jako spójnego i całościowego systemu filozoficznego”.

Jak to napisał Tadeusz Miciński, „Pesymizm Leopardiegoto nie udrapowana, trochę teatralna melancholia bohaterów Byrona [...] U Leopardiego wypływa on z głębi duszy zbolałej i nieszczęśliwej naprawdę”.

Dla wielkiego pisarza Stefana Żeromskiego, „nazwisko Leopardi zawsze było jakby słowem magicznym, ewokującym smutny, lecz potężny obraz nieludzkich cierpień i tragicznej rozpaczy” (por. A. Ceccherelli, dz. cyt.).

Według filozofa Brzozowskiego, nihilizm Leopardiego jest odważnym aktem oskarżenia kojących iluzji i fałszywych mitów; w całej historii, Polacy musieli walczyć przeciwko obcym mocarstwom, które chciały narzucenia tych fałszywych mitów („wspaniałe i postępowe przeznaczenie ludzkości”, jak je ironicznie nazywał Leopardi).

W dzisiejszych czasach nie ma wielu tłumaczeń utworów Leopardiego w języku polskim. Niedawno (1991!), Joanna Ugniewska-Dobrzańska, profesor Uniwersytetu Warszawskiego, napisała pierwszą w Polsce monografię Giacomo Leopardiego (rozdział książki poświęcony „O Leopardim w Polsce”).

A co z resztą? „Reszta jest milczeniem”…

lunedì 11 aprile 2016

Dom Adama (La casa di Adamo)

«Wejście było usytuowane na ścianie w kierunku północno-zachodnim i prowadziło do jedynego pomieszczenia w kształcie „L”. Pomieszczenie to składało się z dwóch izb: jedna mniejsza na wprost wejścia, z oknem pośrodku, przeciwległej do drzwi ściany, druga po lewej stronie wejścia, dłuższa z oknem. Obydwa okna wychodziły na południowy-wschód.
Pierwsze okno o wymiarach około 60 na 80 cm, z poprzecznymi drążkami, było w odległości jednego metra od prawego kąta. W kącie tym stały pionowo, okorowane trzonki narzędzi. Nie widząc ich dolnego zakończenia nie mogę odgadnąć, jakie jest ich przeznaczenie. Są różnej długości, od jednego do półtora metra.
W przeciwległym kącie, na prawo od wejścia są inne prymitywne narzędzia z drewna. Na środku tej ściany stoi mały mebel, o który oparty jest oskard.
Po lewej stronie frontowego okna, na klepisku, tuż pod okopconą ścianą widzę czaszkę jakiegoś przeżuwacza, bardzo małą w porównaniu z żuchwą, jeszcze uzębioną, która jest wąska i długa. Jest biała, z kilkoma znakami czarnymi i oczodołami zatkniętymi czymś czarnym. Rozumiem, że jest to szczęka kangura, która służy jako prymitywna warząchew.
Dalej stoją w szeregu naczynia, podobne do kubłów. Z zewnątrz wszystkie są poczerniałe od dymu, tylko jedno jest czarne i błyszczące w środku, wydaje się, że jest z gliny. Wyglądają na garnki. Ponad nimi widzę powieszone na ścianie trzy czy cztery torby skórzane, pokryte sierścią, nadymane, oraz inne dziwne przedmioty. Przed tymi przedmiotami widzę na ziemi dwa szare mebelki, podobne do tego, o który oparty jest oskard, lecz mniejsze. Leżą na nich czarne, gładkie kamienie, z jednej strony ostro zakończone a z drugiej mające nacięcia. Są w kształcie migdała, skrobaczki i noże. Dwa białe odłamki wydają się być krzemieniami. Wszystko to znajdowało się w połowie izby po prawej stronie, tej z wejściem i przeciwległym pierwszym oknem.
Obracam się w lewo, aby zobaczyć pozostałą część pomieszczenia.
Od strony ściany z torbami była wnęka głęboka na dwa metry. Ściana boczna była murowana na wysokość półtora metra i powyżej była zrobiona z pionowych desek, lub płyt surowych i pokrzywionych, które najprawdopodobniej pochodziły z rozdartych pionowo, przy pomocy drewnianych klinów, pni.
Były ustawione pionowo jedna za drugą i przywiązane owłosionymi rzemieniami do dwóch poziomych drągów u góry. Od dołu płyty były przymocowane do muru.
Dwa małe regały, zawieszone na tej ścianie, mieściły różnej wielkości naczynia. Niektóre wydawało się, że były ze ściętej dyni. Regały dochodziły do drugiej ściany, wschodniej.
Na tej ścianie było okno o tych samych wymiarach, co poprzednie, ale to połyskiwało wieloma kolorami, co rzucało się w oczy i czego nie zauważyłem w poprzednim oknie. Parapet, futryna i architraw były wysadzone drogocennymi kamieniami: białymi, czerwonymi, zielonymi i żółtymi. Niektóre były wielkości kurzego jaja, inne mniejsze. Odbijały promienie świetlne, które o tej porze padały na wielki stół, który znajdował się pośrodku izby, po lewej stronie. Na stole widziałem, po mojej stronie, skórę zwierzęcia, która pokrywała jakieś duże przedmioty. Po drugiej stronie stołu tuż przed oknem widziałem inne przedmioty, połyskujące wieloma kolorami, o kształcie podobnym do kawałków szkła po stłuczonych butelkach, przymocowanych do podstawy i bardzo ostrych na szczycie.
Myśli moje poniosły mnie do prowizorycznych mieszkań pionierów, poszukiwaczy złota i diamentów w Ameryce».
[«L’ingresso era situato sulla parete rivolta a Nord-Ovest e comunicava ad un solo ambiente con pianta a forma di ‘L’. La stanza era composta da due volumi, uno più piccolo di fronte all’entrata, con una finestra centrale sulla parete opposta alla porta, l’altro, a sinistra dell’ingresso, più profondo, con una seconda finestra. Entrambe le finestre guardavano verso Sud-Est.
La prima finestra, di circa 60 per 80 cm e munita di sbarre trasversali, dista un metro dall’angolo di destra. Addossati a quest’angolo vi sono, in piedi, dei manici di attrezzi privi di corteccia, ma non vedo la loro estremità inferiore per cui non riesco a capire il loro uso. Sono di varie altezze, fra un metro e un metro e mezzo.
All’angolo opposto, a destra dell’entrata, altri attrezzi di lavoro, grezzi, di legno. Al centro di questa parete il mobiletto su cui è poggiata la piccozza.
A sinistra della finestra frontale, sul pavimento di terra battuta, ai piedi d’una parete affumicata, vedo un cranio di ruminante molto piccolo in confronto della mandibola, ancora munita di denti, che è stretta e lunga. È bianco, con qualche segno nero e i fori delle occhiaie tappati di nero. Capisco che è la mascella superiore di un canguro che ha la funzione di un rudimentale mestolo.
Altri recipienti, simili a secchi, sono allineati di seguito. Esternamente tutti anneriti dal fumo, uno solo è nero-lucido all’interno e sembra di terracotta. Sembrano pentole.
Sopra di questi, vedo appese alla parete tre o quattro borse pelose e gonfie e degli oggetti informi. Davanti a tali oggetti, vedo sul pavimento due mobiletti grigi, simili a quello che regge la piccozza, ma più piccoli, con sopra delle pietre nere e lucide, lavorate con taglio e punta. Sono delle amigdale, dei raschiatoi e dei coltelli. Osservando quegli oggetti appuntiti, mi accorsi che non erano messi lì a caso, ma erano disposti in un certo ordine, pronti a qualche scopo che non comprendo. Due scaglie bianche sembrano pietre focaie.
Tutto questo si trovava nella metà della stanza di destra dominata dalla porta e dalla prima finestra contrapposta.
Mi giro a sinistra per vedere l’altra metà dell’ambiente.
La parete che portava le borse continuava, girato l’angolo concavo, con una parete attigua per altri due metri in profondità ed aveva un basamento in muratura alto circa un metro e mezzo, mentre la parte superiore era fatta di assi verticali, o tavole grezze un po’ contorte, che avevano tutta l’aria di essere state tratte da tronchi mediante la spaccatura da un capo all’altro con cunei di legno.
Erano allineate e legate con corregge pelose a due stanghe orizzontali in alto. In basso le tavole erano fissate al muro.
Due piccoli scaffali appesi a quella parete, portavano dei vasi di varia grandezza; qualcuno sembrava una zucca decapitata. Gli scaffali arrivavano all’angolo dell’altra parete, a Est.
Al centro di quest’ultima, una finestra delle stesse dimensioni della prima, ma, cosa che non avevo osservato in quella e che qui saltava agli occhi, c’era un luccichio di vari colori.
Il davanzale, gli stipiti e l’architrave portavano infisse pietre preziose, bianche, rosse, verdi e gialle. Alcune grosse quanto un uovo di gallina, altre più piccole. Riflettevano i raggi del sole che, a quell’ora, si dirigevano su un grande tavolo che si trovava al centro della mezza stanza di sinistra.
Sopra il tavolo vedevo, dalla mia parte, una pelle d’animale che copriva altri voluminosi oggetti colorati. All’estremità opposta del tavolo, proprio davanti alla finestra, vedevo altri oggetti brillanti di vari colori e dalla forma simile a cocci di bottiglia, fissati alla base e molto aguzzi alla sommità.
Il mio pensiero correva alle abitazioni provvisorie dei pionieri, cercatori d’oro e di diamanti nell’America»]
(don Guido Bortoluzzi, Genesi Biblica [“Geneza Biblijna”], Grafica5 Edizioni, Belluno, 2007, pp. 201-204; tł. z języka włoskiego: Jolanta Sobczak [p. 98])

Polacy, wokół wieży Babel po której czy byliście stronie?


Jak wiadomo, ludzkość żyje pod piętnem podziału wieży Babel; w każdym razie, Bóg może dać dar mówienia językami (glosolalia, to także jest sprawą wiadomą). Pytanie brzmi: kiedy apostołowie mówią językami, oni myślą w języku ojczystym lub w języku obcym? To nie jest prowokacja, ale podstawowy problem: na przykład Kardynał Mezzofanti, największy poliglota wszech czasów, czasami został opisany jako papuga, małpę i jako „mówiącą maszynę”. Używam podobnej metody: ja papuguję, działam jak papugę, udając, że mam ludzki mózg.

Polacy, wokół wieży Babel po której czy byliście stronie? Bo ja nie mogę zrozumieć. Uważam się za hiperpoliglotę, biegle władam 6 językami (mam wysoką samoocenę), ale z językiem polskim… nie warto o tym mówić. Mogę powiedzieć, „Prace w toku”, bez dodatkowych wyjaśnień (nie dlatego że nie jestem gawędziarzem, ale to jest zbyt trudne do wyjaśnienia). Trzeba się liczyć z przypadkami i „aspektem”, mogę tylko zaufać losowi – albo przynajmniej używać podstępu, na przykład poprosić o pomoc przyjaciółkę: „Młoda dziewczyno, liczę na twoją pomoc… co mówisz? Twoja matka nauczyła Cię by nigdy nie rozmawiać z nieznajomymi? Och, proszę! Wy kobiety zawsze coś sobie wymyślicie…”. I tak dalej. Koniec dyskusji („Pewne typy lepiej prowadzić przed niż za sobą”).
Nie, żartuję. Zazwyczaj umiem wspolzyc z ludzmi i próbuję wszystkich środków (tylko dla ćwiczenie w mówieniu). Zastanawiałem się nad relacjami między nauką i rozmową, nad niektórymi aspektami nauki, i mój wniosek jest taki, że trzeba porozmawiać, porozmawiać, porozmawiać (i pisać, pisać, pisać). Tylko w tym przypadku błędy mogą odegrać pozytywną rolę.

Na początku tego miesiąca zacząłem pisać po polsku, ale nie mam dużo pomysłów: gdy ktoś pisze w tak trudnym języku, nie może za dużo myśleć. W pewnym sensie, to jest jak monolog w formie „strumienia świadomości”. Na przykład, zadam sobie pytanie („Kiedy wracasz do Polski?”), i  odpowiadam sobie („Nie wiem, teraz nie mam pieniędzy”): kiedy mówię lub piszę po polsku, nie mam czasu myśleć o deklinacji, przypadkach, aspekcie...
Oczywiście muszę „liczyć się ze słowami” (w sensie szerszym), ale dotyczy to tylko zmniejszyć myśl do istoty. W tym sensie, pisania w języku polskim jest też aktem samopoznania, bo w ciągu pisania odkrywam moje własne myśli. Ale w praktyce, trzeba rozmawiać jako mówiącą maszynę – przynajmniej na początku: jeśli o mnie chodzi, zdania złożone piszę dopiero w przyszłym roku. Prawdopodobnie na celu naukę języka polskiego, będę musiał nauczyć się na pamięć co najmniej 10000 przykładowych zdań – ja mogę zrobić z dobrą mnemotechniką, ale teraz strumień jest skończony...

[Przepraszam, ale ten tekst został napisany przez cudzoziemc: w każdym razie, powrót do domu (domu języka ojczystego) będzie męczący.]

Brassens w Polsce



Nie wiem czemu na YouTube nie ma wersji Kaczmarskiego, ale myślę, że jest dobra wersija tej piosenki (wg Strachy na Lachy).
[To nie jest tłumaczenie, to tylko porównanie między dwoma tekstami:]

mercoledì 6 aprile 2016

Dom Chleba i Wody

(zdjęcie: Zomato)
Pewnego pięknego dnia pojadę do Warszawy (również dlatego, że teraz nie znam innych językow oprócz polskiego – ja zrobiłem sobie pranie mózgu). W każdym razie, byłem w Warszawie i myślę, że jest w pełni europejskim miastem. Kocham Warszawę: przybyłem, zobaczyłem, zwyciężyłem (mniej więcej…). Tam zobaczyłem też bar tybetański: to był rodzaj synchroniczności, bo w tym momencie myślałem, że czy Polska jest Wschodniej lub Zachodniej krajem. I było to swego rodzaju odpowiedzią. Jak wielki włoski slawista Riccardo Picchio mawiał: „Kto zna język słowiański nie powinien umrzeć z głodu i pragnienia na całym rozległym terytorium ziemi słowiańskiej” (trzeba po prostu prosić o chleb i wodzie). I teraz można zadać także w języku tybetańskim.

Powiem dwa słowa o „orientalizm”: aby zrozumieć co jest „orientalizm”, moim zdaniem to jest świetnym przykładem: arabskie słowo maktūb („napisany”) w języku tureckim znaczy po prostu „list” (mektup), natomiast w języku francuskim (mektoub) znaczy  Le destin de l’homme fixé par Dieu, chez les musulmans [„Dla muzułmanów, losy człowiek powołany przez Boga”]. To jest problem: bierzemy ze Wschodu tylko drugorzędne znaczenie, zapominając, że nawet ci ludzie mają zwyczajne życie…

lunedì 4 aprile 2016

To jest artykuł o języku polskim

Włochy mają długą tradycję poliglotów: niektórzy z nich próbowali nauczyć się polskiego („próbować” w sensie „cimentarsi” po włosku, bo trzeba być odważnym). Na przykład między innymi pamiętam: Sebastiano Ciampi (1769–1847, korespondował z Fryderykiem Chopinem), Paolo Emilio Pavolini (1864–1942, indianista), Nice Contieri (1912–1965, wpływem twórczości Petrarki na utwory polskich poetów), Riccardo Picchio (1923–2011, slawista, lektor języka włoskiego na Uniwersytecie Warszawskim), Bruno Meriggi (1927–1970).
Ostatnio, szczerze podziwiam Emanuele Marini (nawet nie jest akademikiem).

I oto jestem! Myślę, że mogę mówić po polsku, tak...

To jest artykuł o języku polskim (i w języku polskim!). Myślę, aby napisać poprawne zdanie po polsku trzeba stopnia w inżynierii jądrowej.
A na co uczę się polskiego? Na konkurs? Nie, tylko dla siebie. Jak mówią, „Sztuka jest celem sama w sobie”. Muszę mieć dużo cierpliwości (ale cierpliwość jest owocem Ducha Świętego!).
Problem polega na tym, że jestem zwykłym facetem (jak wiadomo) i zarazem głupi (to także jest sprawą wiadomą) – ale nie bedziemy o tym gadać.
Pozwolę sobie przypomnieć, jest tak diabelnie trudny jest język polski. Ja kocham to, ale nie warto czegoś kochać, jeśli ta rzecz nie jest… o czym do cholery mówię?!
Cóż, muszę robić dobrą minę do złej gry (mówię sloganami…). Wcześniej czy później będę mógł mówić po polsku (jeśli Duch Święty chce). Teraz pić najlepiej małymi łykami…

Cóż, zobaczmy, na przykład...

W mojej książce do gramatyki, to zabawne: martwy indyk jest zawsze żywotnym...
Fajne!

A to kolejny przykład, skumać. Znalazłem to wyrażenie w wielu piosenkach, ale jak zwykle przyjaciółka tłumaczy mi wszystko:
I understood: Ja skumałem/skumałam
You understood: Ty skumałeś/skumałaś
She understood: Ona skumała,
He understood: On skumał
They understood: Oni skumali
Można to podciągnąć pod slang. Lubię uczyć się tego rodzaju wyrażeń, chciałbym mówić według najnowszej mody. Skorzystam z okazji, by podziękować poprzedniemu ministrowi Sikorskiemu, za nauczenie mnie wielu przekleństw.

Ostatni przykład: Kochać. Zawsze powtarzam „Kocham ten film”, „Kocham tę piosenkę”, ale moja przyjaciółka mówi: „Kochać to takie mocne słowo”. Wiem, że powinienem powiedzieć lubię, podoba mi się
Problem polega na tym, że muszę oszczędzać słowa. „Kochać” jest mocnym słowem, zgadzam się, ale jest tak prosty w obsłudze. Na przykład, w sklepach w Warszawie widziałem winyle: to bardzo interesujące, we Włoszech są niedostępne (tylko używany). Nie mogę po prostu powiedzieć „Lubię to”, bo muszę powiedzieć „Kocham to”. Ja Kocham Warszawę, jak ten neon

venerdì 1 aprile 2016

Wstęp


Przez ostatnie miesiące codziennie uczyłem się polskiego: oto jestem, po trzech miesiącach intensywnego studiowania (tak, uczę się o polskim…).
Polski jest bardzo trudny, ale uczę się każdego dnia i chciałbym zjeść wszystkie rozumy. Uczenie się z gramatyki w języku włoskim nie jest łatwe, bo są tam przykłady takie jak ten:


Postaram się pisać w języku polskim: jeszcze nie jestem gotowy na rozmowę, ale może wkrótce. Na ten moment chcę podziękować wszystkim osobom, które mi pomagają. Pomóż włoskiemu przyjacielowi...

Mam pieskie życie: jestem bardzo pracowity ale nigdy nie mam forsy, mieszkam w bardzo głośnym kondominium, w niebezpiecznym mieście. Serio! Po co mieć coś takiego? Dlaczego nic nie zmienia się w moim życiu? Przychodzi mi do głowy żenujące piosenki: „Nie liczę godzin i lat, | To życie mija, nie ja. | Bliżej gwiazd, bliżej dna | Jestem wciąż taki sam, | Wciąż ten sam” (Andrzej Rybinski, „Nie liczę godzin i lat”). Nigdy nie będę słuchać po włosku, ale aby się uczyć polskiego cokolwiek działa…
Mam tak wiele do powiedzenia, i powiem to, najbardizej dziecinnie: Za górami, za lasami mieszkała piękna królewna, i król rzekł do niej: „O moja królowo! Dla ciebie zrobiłbym wszystko!”. Tak, mam tak wiele do powiedzenia, ale to nie ma sensu: w każdym razie, to jest dobre ćwiczenie… 
Dobrze, lepiej z tym skończmy. Jednym słowem, mam pieskie życie, mam wiele problemów, ale jestem szczęśliwy, tak, jestem szczęśliwym człowiekiem [narzędnik!]. Przynajmniej ja mogę mówić po polsku, czyż nie?

Więc... Kiedy byłem w Warszawie, podziękowałem wszystkim tymi słowami: „Jesteś bardzo grzeczny/grzeczna”, ale nie zrozumiałem dlaczego ludzie śmiali się ze mnie… Wreszcie przyjaciółka tłumaczyła mi: „Grzeczne są dzieci, raczej uprzejma”. Chcę przeprosić Polaków za złe wrażenie, jestem szalony: myślę, że mogę mówić po polsku.

Tak, jestem światowym człowiekiem, ale muszę powiedzieć, że za moich czasów mężczyźni mówili tylko jeden język. Żyjemy w czasach trudnych (i apokaliptycznych?), jeśli gość z Włoch chce mówić po polsku. Dalej! Polacy, ratunku! Proszę, pomóc mi… Właśnie przeczytałem, że Polacy najbardziej lubią Włochów – 49 proc.!!! („Polska Newsweek”, 07-04-2016). Świetnie, ja też was kocham. Ja mogę znaleźć sympatię Polaków dla nas wszędzie. Dziękuję bardzo! Mam nadzieję, że mi wybaczysz jeżeli zniszczę swój piękny i bogaty język…

Od czasu do czasu w naszym świecie konieczne walczyć w obronie najwyższych wartości ducha ludzkiego (i w obronie praw człowieka, no właśnie?). Ale jestem tylko zwykłym śmiertelnikiem której nie chcę myśleć o śmiertelnych czasach. Ah, co za życie. Jak to się mówi, żyj i pozwól żyć innym...
Innymi słowy, chcę powiedzieć, że polski jest najtrudniejszym językiem świata i muszę się zadowolić tylko zrozumienie, bo jest trudno mówić poprawnie, w odpowiednich przypadkach (mówię o gramatyce, przypadki gramatyczne). Jestem tylko dobrym człowiekiem, nie zasługuję na to (mam wysoką samoocenę). Chcę kolory polskiej flagi na mojej kaftan bezpieczeństwa, więc będę pamiętać, dlaczego jestem tak ubrana.

Jak uczyć się polskiego

Czytaj więcej... »